Gemeentelijke herindeling in Nederland

From veenkoloniale voorouders
Jump to: navigation, search

In Nederland zijn er in de negentiende, en vooral in de twintigste eeuw veel gemeentelijke herindelingen doorgevoerd, waarbij het aantal gemeenten sterk is teruggelopen.

Achtergronden[edit]

De Nederlandse overheid wil graag bepaalde taken en bevoegdheden aan de gemeenten overdragen. Deze decentralisatie, die is ingezet door Lubbers I, moet gemeenten meer armslag en verantwoordelijkheden geven. Omdat men denkt dat veel kleine gemeenten deze verantwoordelijkheden niet of niet voldoende aankunnen, worden deze heringedeeld tot grotere gemeenten. Verwacht wordt dat grotere gemeenten een professioneler en zakelijker bestuur opleveren. Een ander motief tot gemeentelijke herindeling kan zijn dat een grote plaats meer ruimte nodig heeft, bijvoorbeeld voor woningbouw, en daarom grond krijgt van of samengevoegd wordt met kleinere gemeenten in de buurt. De effecten van herindelingen zijn tot nu toe omstreden.

Hoewel er al vanaf de negentiende eeuw, aanvankelijk zeer weinig en op zeer kleine schaal, herindelingen plaatsvinden, is vooral vanaf de jaren zeventig van de twintigste eeuw het aantal en de schaal van de herindelingen geleidelijk toegenomen. Dit hangt samen met de toename van het aantal bevoegdheden dat werd overgedragen en het veranderde ideaalbeeld dat de overheid had van de gemeente. Was begin jaren tachtig een inwoneraantal van minstens 5000 nog de richtlijn bij herindelingen, Paars II streefde eind jaren negentig naar gemeenten met 25.000 inwoners of meer.

Inmiddels hebben in heel Nederland al herindelingen plaatsgevonden. Sommige plaatsen hebben zelfs al meerdere herindelingen meegemaakt, andere wisten de dans te ontspringen. Bij het trekken van de nieuwe grenzen hangt veel af van politieke keuzes op nationaal of regionaal niveau.

Het verzet vanuit de bevolking tegen herindelingen is altijd vrij groot geweest, vooral als kleine gemeenten bij grote gemeenten gevoegd werden. De mening van de bevolking werd in het verleden echter vaak genegeerd, zelfs bij referenda. Een goed voorbeeld is de herindeling van Vleuten-De Meern bij Utrecht. In 1996 werd daar een volksraadpleging gehouden, waarin bij een opkomst van 83% maar liefst 98% van de bevolking zich tegen herindeling uitsprak. Toch vond per 1 januari 2001 de herindeling plaats.

Pim Fortuyn maakte in 2002 van het afschaffen van gemeentelijke herindelingen een verkiezingsthema. Onder invloed van de LPF besloot het kabinet-Balkenende I om herindelingen niet meer van bovenaf op te leggen. Geplande herindelingen rond Eindhoven en in het noorden van Noord-Holland werden afgelast. Alleen de herindeling in de Achterhoek mocht nog wel doorgaan, welke op 1 januari 2005 plaatsvond. Hoewel het huidige beleid erop gericht is dat herindelingen alleen plaatsvinden met goedkeuring van de gemeenten zelf, kan het toch nog voorkomen dat een gemeente tegen haar zin wordt heringedeeld, bijv. als de zogenoemde 'bestuurskracht' van een kleine gemeente onvoldoende blijkt te zijn. Ook gaan er nog geregeld stemmen op voorstedelijke gemeenten in met name de Randstad (bijvoorbeeld Diemen, Rijswijk of Schiedam) desnoods gedwongen in te lijven bij grote steden. Recent (2008) wordt met name in de noordelijke provincies weer gesproken over een nieuwe ronde gemeentelijke herindelingen. Het ligt echter niet in de verwachting dat Den Haag nog zo gemakkelijk als in het verleden met dit soort grootschalige herindelingen akkoord zal gaan. Tegenwoordig denkt men dat gemeenten op zich als belangrijke maatschappelijke waarden en als belangrijke ordeningskaders voor burgers dienen te worden beschouwd.

Geschiedenis van gemeentelijke herindelingen[edit]

Overzicht van grootschalige herindelingen[edit]

Meest recente herindelingen[edit]


Door deze herindelingen daalt het aantal gemeenten in Nederland per 2010 van 441 naar 430.

Komende herindelingen[edit]

In de provincies Drenthe, Overijssel, Flevoland en Zeeland vallen in ieder geval geen herindelingen (meer) te verwachten, in Gelderland en Noord-Brabant misschien hooguit op enkele plaatsen nog. De huidige plannen concentreren zich in Utrecht, Noord-Holland, Zuid-Holland en Limburg. Gezien de geringe grootte van bepaalde gemeenten in Groningen en Friesland zal in de komende jaren ook daar over herindelingen gesproken gaan worden.

2010[edit]

2011[edit]

Hoewel onderstaande fusies nog niet bij wet zijn vastgelegd, hebben de betrokken gemeenten niet deelgenomen aan de Gemeenteraadsverkiezingen van 3 maart 2010. Inmiddels heeft de Tweede Kamer alle fusies waar niet alle betrokken gemeenten mee instemmen "controversieel" verklaard<ref>Metatopos</ref>, waardoor deze fusies mogelijk vertraging zullen oplopen.

  • Provincie Friesland: de gemeenten Bolsward, Nijefurd, Sneek, Wûnseradiel en Wymbritseradeel hebben besloten tot een fusie in 2011 onder de werknaam Súdwest Fryslân. <ref>Nederlands Dagblad 18 juli 2008</ref><ref>Gemeente Sneek</ref>.
  • Provincie Utrecht: de provincie wilde aanvankelijk de gemeenten De Ronde Venen, Abcoude, Breukelen, Loenen samenvoegen tot een nieuwe gemeente Vecht en Venen. Met name de gemeenten Breukelen en Loenen kantten zich tegen deze fusie. De Tweede Kamer heeft het wetsvoorstel terugverwezen om een breder draagvlak voor deze fusie te verkrijgen. De staatssecretaris heeft nu twee fusies voorgesteld: enerzijds Abcoude en De Ronde Venen, anderzijds Breukelen, Loenen en Maarssen. De bewoners van laatstgenoemde gemeenten hebben gekozen voor de naam Stichtse Vecht.
  • Provincie Utrecht (controversieel): de gemeenten Woudenberg, Renswoude en Scherpenzeel gaan fuseren tot een nieuwe gemeente Woudenberg <ref>Gemeenten in Vallei fuseren - Regio - Reformatorisch Dagblad</ref>. De gemeente Scherpenzeel ligt nu nog in de provincie Gelderland en zal bij de provincie Utrecht gevoegd worden. De Provinciale Staten van Utrecht en van Gelderland hebben ingestemd met het fusieplan, evenals de Ministerraad. De Eerste en Tweede Kamer moeten er nog mee instemmen.
  • Provincie Noord-Holland: de gemeenten Andijk, Medemblik en Wervershoof hebben besloten tot een vrijwillige samenvoeging. Opmerkelijk is, dat de huidige gemeente Medemblik pas sinds 1 januari 2007 bestaat na een eerdere herindeling.
  • Provincie Noord-Holland (controversieel): de gemeenten Bussum, Naarden, Muiden en Weesp; het voorstel van de Provinciale Staten is om daar op 1 januari 2010 één gemeente van te maken. De gemeente Bussum is echter hier unaniem tegen, ook na een bewonerspeiling waar 96,4% stemde voor een fusie met enkel Naarden. Bussum kwam qua bestuurskracht als beste uit de bus bij het gedane onderzoek binnen het Gooi en zal indien nodig tot de eerste kamer gaan ter voorkoming van de plannen van de provincie. Dit zou de eerste meervoudige fusie worden zonder enig draagvlak van onderop en zonder gebrek aan bestuurskracht bij de grootste gemeente. Inmiddels heeft de Ministerraad een wetsvoorstel ingediend voor een fusie van deze 4 gemeenten per 1 januari 2011 tot een nieuwe gemeente Naardermeer. (zie: Gemeentelijke herindeling Bussum, Naarden, Muiden en Weesp)
  • Provincie Zuid-Holland: de gemeenten Reeuwijk en Bodegraven hebben een herindelingsontwerp vastgesteld om in 2011 samen te gaan. Reeds op 1 januari 2010 zullen de ambtelijke organisaties fuseren. <ref>Herindelingsontwerp Reeuwijk Bodegraven ter inzage</ref>
  • Provincie Noord-Brabant: de gemeenten Lith en Oss worden vrijwillig samengevoegd tot de nieuwe gemeente Oss.<ref>Gemeente Lith</ref>.
  • Provincie Limburg (controversieel): de gemeenten Bergen, Gennep en Mook en Middelaar worden onder druk van de provincie samengevoegd tot een nieuwe gemeente Maasduinen. De laatste twee gemeenten zijn voorstander, Bergen verzet zich.<ref>Gemeente Gennep</ref>.
  • Provincie Limburg: de gemeenten Eijsden en Margraten worden vrijwillig samengevoegd. De nieuwe naam wordt Eijsden-Margraten.<ref>de Limburger 10 maart 2009</ref>

Herindelingen in bespreking[edit]

In een aantal andere gemeenten zijn nog besprekingen over herindeling gaande, waaronder:

Lijsten van alle herindelingen en voormalige gemeenten[edit]

Externe links[edit]

Bronnen, noten en/of referenties[edit]

Bronnen, noten en/of referenties:

wikipedia:nl:Gemeentelijke herindeling in Nederland
<references />

Categorie:WOORD Categorie:Gemeente in Nederland Categorie:Nederlandse overheid