Aktion Silbertanne

From veenkoloniale voorouders
Jump to: navigation, search

Aktion Silbertanne (Actie Zilverspar) was een codenaam voor een serie moordaanslagen en sluipmoorden die door Nederlandse SS'ers en Nederlandse oostfrontveteranen werd gepleegd tussen september 1943 en september 1944. De naam "Aktion Silbertanne" is afgeleid van het feit dat er een sparrentak kwam te staan achter de naam van mogelijke slachtoffers op de lijst van Nederlandse prominenten. Een eerdere 'werknaam' voor de operaties van dit geheime moordcommando, nog onbekend tijdens de oorlog, was Aktion Blutbuche (rode beuk).

De acties golden als represaillemaatregel voor aanslagen op vooral Nederlandse collaborateurs, en hadden als zodanig de steun van diverse Duitse officieren. Ze werden uitgevoerd door speciaal geformeerde moordcommando's van de Waffen-SS, en later alleen nog door het beruchte Sonderkommando Feldmeijer. Enkele beruchte Nederlandse oorlogsmisdadigers die aan de Silbertanne-liquidaties meewerkten waren Heinrich Boere, Maarten Kuiper, Sander Borgers, Klaas Carel Faber, zijn broer Pieter Johan Faber, Daniel Bernard en Lambertus van Gog. De moordcommando's gingen te werk in de verhouding 1:3 - voor elke door het verzet omgebrachte collaborateur werden drie onschuldige Nederlanders uit de weg geruimd.

De moorden begonnen in Meppel en Staphorst in het najaar van 1943. De slachtoffers waren personen die bekendstonden als Oranjegezind of Deutschfeindlich. Zonder enige vorm van proces werden zij, na aanbellen, doodgeschoten in de deuropening van hun woning of ergens langs de kant van de weg. Binnen een jaar werden 45 anti-Duitse Nederlanders vermoord. 11 anderen wisten de aanslagen te overleven. Bekende slachtoffers van de Aktion Silbertanne waren de schrijver A.M. de Jong en de chirurg Engbertus Johannes Roelfsema. Zie ook de lijst van slachtoffers van de Aktion Silbertanne.

Anton Mussert, leider van de NSB was tegen deze moordcommando's. Toen SS-Brigadeführer Eberhard Schöngarth van deze gewelddadigheden hoorde, maakte hij er in september 1944 een einde aan. Hanns Albin Rauter is mede op grond van deze acties ter dood veroordeeld.

Slachtoffers van de Aktion Silbertanne[edit]

Slachtoffers van de Aktion Silbertanne, een serie moordaanslagen die door Nederlandse SS'ers en Nederlandse oostfrontveteranen werden gepleegd tijdens de Tweede Wereldoorlog.

  • 28 september 1943 - als vergelding voor drie aanslagen gepleegd door het verzet:
  • 16 oktober 1943:
  • 18 oktober 1943 - naar aanleiding van een aanslag door het Blaricums verzet op de WA Heerbanleider Nijland:
  • 28 oktober 1943 - na de executie van de landverrader Cornelis Iprenburg:
    • Jan Boes, directeur van het ziekenhuis in Wageningen. Genoemde Iprenburg lag in het ziekenhuis na een eerdere aanslag van het verzet, en er was bepaald dat hij alsnog moest worden geëxecuteerd. Boes was hier bij betrokken, en werd 's avonds in de deuropening van zijn eigen huis neergeschoten.
  • 2 november 1943 - als represaille voor de aanslag door het verzet op Pier Nobach, waarbij diens zoon Herman om het leven kwam:
    • Gerrit Pieter Beukema, eerste ambtenaar ter secretarie van Grootegast; hij werd de volgende dag dood gevonden langs de weg naar Tolbert. De eveneens op deze datum geplande moord op schoolhoofd De Vries uit Zuidhorn mislukte, omdat De Vries wist te ontsnappen.
  • 4 november 1943 - eveneens wegens de aanslag op Pier Nobach:
    • Taeke Schuilenga, eigenaar van een beschuit-, koek- en banketfabriek in Surhuisterveen. Een eerdere poging om Schuilenga te vermoorden op 2 november was mislukt, omdat de beoogde daders voor de voltrekking van hun aanslag werden aangehouden. Op 3 november werd Schuilenga gearresteerd maar niet doodgeschoten, tot grote woede van Friedrich Bellmer die zijn beklag deed bij commandant van het Scholtenshuis, Bernard Haase. Ondanks protesten van Haase werd door Erich Deppner van het bureau van Rauter bepaald dat de liquidatie toch plaats moest vinden, waarna Schuilenga noordelijk van Oosterwolde alsnog werd doodgeschoten.
  • 8 december 1943 - als vergelding voor de liquidatie van Hendricus Carolus Antonius Maria van den Bergh op 19 november in Beverwijk:
  • 31 december 1943 - naar aanleiding van de aanslag op Anne Jannes Elsinga, chef van de bijzondere recherche die de SD hielp. Al na enkele uren was een Silbertannelijst gemaakt met 10 namen:
    • Leo Bohemen, een vertegenwoordiger uit Groningen van Joodse komaf, die andere Joden aan onderduikadressen hielp. Bohemen was gehuwd met een niet-Joodse vrouw, en was om die reden niet weggevoerd.
    • Johannes Swint, een Groninger verzekeringsagent die actief was in het communistisch verzet.
    • Pieter van Dooren, directeur van de Groninger MTS en actief in het verzet. In zijn huis waren regelmatig vergaderingen van de KP en Van Dooren bracht illegaal drukwerk rond. Ook huisvestte hij enige onderduikers.
    • Dirk Bos, stationschef op het rangeerterrein in Onnen. Bos vertrouwde het niet toen hij de deur opende en deed deze snel weer dicht. Schutter Arien Smit schoot vervolgens echter door de deur, waarbij Bos dodelijk gewond raakte.
    • Bront Bossinga, directeur van de Groningse Nutsspaarbank die het verzet voornamelijk financieel steunde. Bossinga werd meegenomen naar de Grote Markt, en aldaar in rug en hoofd geschoten.
    • Freerk Zigterman, middenstander en eigenaar van een meubelzaak. Zigterman werd met een smoes meegenomen, zogenaamd naar het Scholtenshuis. In de Kreupelstraat werd hij met een schot in het hoofd geëxecuteerd.
    • Verschillende personen die op de executielijst te vinden waren ontsprongen deze dans. Twee Joden werden niet gevonden, en ontsnapten zo (hun namen zijn vooralsnog onbekend). Ook Jorrit de Jong, directeur van een verzekeringsmaatschappij, was niet thuis; politieinspecteur Jan Nienhuis was al ondergedoken.
  • 4 januari 1944 - naar aanleiding van de aanslag op 3 januari op G.W. Diederix, NSB-lid en directeur van het arbeidsbureau, werden 35 mannen gearresteerd en als gijzelaar overgebracht naar St. Michelsgestel. Onder hen waren de Leidse hoogleraar Cleveringa en de vader van Henri Flu. Diederix overleefde de aanslag overigens.
  • 11 januari 1944 - in Soest werden twee SS'ers beschoten door evenzovele KP-ers die op de vlucht waren. Op 13 januari werden 23 mannen opgepakt en naar het concentratiekamp Amersfoort overgebracht. Later werden 22 van hen overgebracht naar Vught.
    • Johan Houtman, handenarbeidleraar te Soest, werd op 13 januari doodgeschoten op station Soest-Zuid.
    • Wim van Goor, directeur van de gemeentewerken in Soest, werd op dezelfde dag doodgeschoten in de F.C. Kuyperstraat.
    • Klaas Brons werd op 14 of 15 januari vermoord op het kruispunt Soesterbergsestraat-Heideweg.
    • Jan Schalkx, timmerman en later politieambtenaar, werd neergeschoten op de hoek van Eikenlaan en Soesterbergsestraat. Schalkx overleefde.
    • Andries Koehof, metaalarbeider, werd ook op 14 of 15 januari neergeschoten. Ook Koehof overleefde de aanslag.
  • 14 augustus 1944:
    • Willem Wijnen, burgemeester van Asten.
    • Piet Smulders, burgemeester van Someren.
    • Frans Eijsbouts, een Somerense ondernemer en vriend van Smulders, werd door een kogel in zijn arm geraakt en liet zich in een lage leegstaande sloot vallen. Door te doen alsof hij dood was, wist hij te overleven.
  • 18 september 1944
    • Cornelis de Kock, burgemeester van Oosterhesselen, stond op goede voet met het verzet en spande zich in om de inwoners van zijn gemeente vrij te stellen van werk voor de bezetter. Op 18 september 1944 werd hij, net toen hij van plan was onder te duiken, door een Silbertanne-groep uit zijn huis gevoerd en op straat doodgeschoten.
  • 25 september 1944:
    • J.G. Böcker, kapelaan van de Sint Franciscuskerk te Groningen, wordt in de hal van de pastorie doodgeschoten. Eigenlijk was men op zoek naar de pastoor, F.J. Schoemaker, maar deze was inmiddels ondergedoken. De kapelaan weigerde de verblijfplaats van de pastoor prijs te geven en betaalde daarvoor met zijn leven.

Literatuur[edit]

Externe link[edit]

Aktion Silbertanne Categorie:Gebeurtenis in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog Categorie:Waffen-SS Categorie:WOORD